.jpg)
Sint-Jacobskerk opnieuw volledig toegankelijk na 7 jaar restauratie
Na een ingrijpende restauratie van zeven jaar opent de monumentale Antwerpse Sint-Jacobskerk opnieuw volledig haar deuren. Vanaf vrijdag 15 mei kunnen bezoekers de kerk en haar rijke erfgoed dagelijks in volle glorie ontdekken.
Stad Antwerpen, met als bouwheer AG Vespa, startte de totaalrestauratie van de Sint-Jacobskerk in 2019, met financiële steun van Vlaanderen. Om de impact voor bezoekers te beperken, verliepen de werken in 2 grote fases. Eerst werd de westzijde met het schip en zijbeuken aangepakt, daarna volgde de oostzijde met onder meer het hoogkoor en de beroemde grafkapel van Rubens. Zo bleef de kerk ook tijdens de werken steeds gedeeltelijk toegankelijk en in gebruik.
Uniek erfgoed van internationale waarde
De Sint-Jacobskerk is een van de grootste en meest betekenisvolle kerken van Antwerpen. Ze is gekend als vertrekpunt van de pelgrimstocht naar Santiago de Compostella en herbergt de grafkapel van de Vlaamse barokschilder Peter Paul Rubens. Samen met haar indrukwekkende collectie schilderijen, grafmonumenten en historisch kerkmeubilair vormt de kerk een uitzonderlijk kunst- en cultuurhistorisch geheel. Om deze erfgoedparel terug in alle glorie te laten schitteren, investeerde Vlaanderen via het Agentschap Onroerend Erfgoed 8,78 euro miljoen in de restauratiewerken.
“De Sint‑Jacobskerk vertelt het Verhaal van Antwerpen en Vlaanderen. Het is een echt uithangbord van onze rijke geschiedenis”, zegt Vlaams minister van Onroerend Erfgoed Ben Weyts. “Het graf van één van onze grootste Vlaamse Meesters, Peter Paul Rubens, is een van de absolute pronkstukken. Wie binnenstapt in deze indrukwekkende kerk wordt vanzelf fier op dat van hier. We hebben er dan ook alles aan gedaan om dit erfgoed in ere te herstellen en te bewaren voor de toekomst.”
Burgemeester Els van Doesburg: “De Sint-Jacobskerk neemt een bijzondere plaats in binnen het verhaal van onze stad. Eeuwenlang bepaalde ze samen met de Kathedraal de Antwerpse skyline en vormde ze de parochie van de stedelijke elite. Hier vond ook onze beroemdste Sinjoor, Pieter Paul Rubens, zijn laatste rustplaats. De restauratie draaide zo om véél meer dan het herstel van iconisch erfgoed: we hebben een stukje Antwerpse trots haar glans teruggegeven.”
Grondige restauratie
De uitgebreide bouwkundige werken aan de Sint-Jacobskerk namen 7 jaar in beslag, en behelsden heel wat deelwerken:
- De restauratie van het interieur van de Rubenskapel (2022 - 2026) werd uitgevoerd door het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK). Dankzij de steun van talrijke partners en het publiek werd dit uitzonderlijke ensemble grondig bestudeerd en gerestaureerd, met respect voor authenticiteit en historische context. Het centrale altaarschilderij ‘Madonna met kind, omringd door heiligen’ van de hand van Rubens, het volledige altaar, epitaaf en beide grafmonumenten werden in ere hersteld.
- Het schilderij De Wonderbare Visvangst van Jacques (Jacob) Jordaens werd in een open atelier in het museum Snijders&Rockoxhuis gerestaureerd en hangt terug op zijn vertrouwde plek in de kerk.
%20Jordaens.jpg)
- De gevels zijn volledig hersteld en de daken kregen 426.650 nieuwe leien.
- De glas-in-loodramen, in totaal 1.738m², zijn grondig gereinigd en hersteld. Ze kregen beschermende voorzetbeglazing met UV-werende en sommige ook met infrarood filters.
- Het dakgebinte van de zolders werd volledig gereviseerd en hersteld waar nodig, waarbij zoveel mogelijk historische verbindingstechnieken werden toegepast.
- Er vonden herstellings-, pleister- en algemene schilderwerken plaats aan de binnenkant van de muren en gewelven. Dat in 3 lagen kalkverf met een specifiek voor de Sint-Jacobskerk bepaalde samenstelling.
- Beide orgels werden gedemonteerd, voor restauratie in het atelier. Het grote Anneessens orgel wordt eind 2026 terug boven de ingang aan de westzijde geplaatst, het Forçeville orgel van het koordoksaal komt eind 2027 terug. Beide worden na montage nog ter plaatse verder geïntoneerd.
- De klokkenstoel werd in eikenhout hersteld zodat de klokken weer kunnen luiden zoals voorheen.
- Een aantal bijzondere muurschilderingen, geschilderd in een breed scala van stijlen en veelal uit de 16de eeuw, werden blootgelegd en gerestaureerd. Ook heel wat 17de -eeuwse schaduwschilderingen werden zorgvuldig gereconstrueerd.
- Alle sterren aan het plafond kregen een nieuwe laag bladgoud.
- De bijgebouwen zoals de gewadenkamer en de verschillende sacristieën werden aangepakt.
- Het beschilderde plafond van de dovenbiechtstoel - een apart kamertje waar doven en slechthorenden te biecht konden gaan - werd gerestaureerd. Bezoekers kunnen daar nu enkele reportages, die tijdens de restauratie werden gemaakt, bekijken en beluisteren.
- Meerdere kunstwerken en objecten die in slechte staat waren, waaronder verschillende schilderijen en een offerblok, werden bijkomend gerestaureerd door restauratiespecialisten van stad Antwerpen.
Schepen voor erediensten Stijn De Rooster: “Sinds 2019 is hier geen berg, maar een hele bergketen titanen- en precisiewerk verzet om de laatgotische en weelderige Sint-Jacobskerk weer te laten schitteren in al haar barokke en marmeren glorie. Veel gouden handen met een hart voor het overvloedige kerkelijk erfgoed in onze fiere Scheldestad leverden een regelrecht huzarenstuk en verzekeren zo het lange leven van deze monumentale kerk die oud en nieuw, geloof en kunst, bewoners en bezoekers meesterlijk verbindt. Met het Rubensjaar in aantocht is de restauratie van zijn onschatbare laatste rustplaats meteen ook een vervroegd verjaardagscadeau en een eerbetoon aan deze Antwerpse grootheid en Vlaamse barokmeester. Als er één parochiaan van de Sint-Jacobskerk zijn hemel en onze ophemeling verdient, dan is het wel Rubens.”
.jpg)
.jpg)
.jpg)
Kleine deelrestauraties
Tot eind 2028 vinden er in de kerk nog middelgrote en kleinere restauratiewerken plaats, die zichtbaar zullen zijn en gevolgd kunnen worden door bezoekers. Ze focussen op de altaren, waaronder 2 renaissance-altaren, kapelafsluitingen en beelden en beeldhouwwerk. Voor 2 triptieken wordt tijdelijk een restauratieatelier in de kerk ingericht. Ook de rijkversierde trouwkapel wordt nog in haar geheel aangepakt.
Toekomst
Met deze restauratie is de Sint-Jacobskerk klaar voor de toekomst - als levendig gebedshuis, erfgoedmonument en culturele ontmoetingsplek.
- De eucharistie, sacramenten en gebedsmomenten blijven een kernfunctie. De liturgie vindt plaats in het hoogkoor, waardoor er voldoende ruimte overblijft voor niet-religieuze doeleinden.
- De kerk wordt een levend museum, met professionele zorg voor de collectie en een ruim aanbod aan rondleidingen, tentoonstellingen en educatieve activiteiten.
- Naast religie en erfgoed is er plaats voor toegankelijke culturele activiteiten, zoals concerten, lezingen en academische bijeenkomsten.
De kerk is vanaf 15 mei elke dag vrij te bezoeken tussen 14 en 17 uur.
In de mediagalerij staan foto's van de gerestaureerde kerk, de Rubenskapel en het schilderij van Jordaens. Opgelet, dit beeldmateriaal is uitsluitend bedoeld voor publicatie in de pers.
Hieronder zijn twee documenten te downloaden: een met uitgebreide achtergrondinfo over de Sint-Jacobskerk, en een met informatie over de restauratie van de Rubenskapel.
Achtergrondinfo Sint-Jacobskerk (AG Vespa).pdf
PDF 253 KB
Restauratie Rubenskapel (KIK).pdf
PDF 648 KB
Els van Doesburg
Stijn De Rooster
Koen Kennis
David Cleiren
